Cảnh báo: chương trình "vừa học vừa làm" ở Đài Loan — đọc kỹ trước khi ký

Bài này không dễ đọc, nhưng gia đình cần đọc trước khi ký bất cứ giấy tờ nào.

Chuyện gì đã xảy ra

Đài Loan có một loại chương trình tên là hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp — tiếng Hoa là 產學合作, tiếng Anh gọi là Industry-Academia Collaboration. Ý tưởng ban đầu rất tốt: sinh viên vừa học vừa thực tập tại nhà máy, có thu nhập, ra trường có kinh nghiệm.

Trên thực tế, một số trường đã biến chương trình này thành đường cung cấp lao động giá rẻ.

Những gì báo chí Đài Loan và quốc tế đã ghi nhận:

• Có trường sắp xếp lịch khiến sinh viên chỉ đến lớp một đến hai ngày mỗi tuần, thời gian còn lại ở nhà máy
• Sinh viên bị giao làm ca kéo dài, dẫn đến nghỉ học liên tục và học lực sa sút
• Nhiều em vay nợ để đi, rồi kẹt lại trong vòng làm việc trả nợ, học hành dang dở

Bộ Giáo dục Đài Loan đã vào cuộc. Cơ quan này công bố đã điều tra và cấm tuyển sinh sinh viên quốc tế đối với một số trường bị phát hiện vi phạm quyền lợi lao động của du học sinh.

Vì sao việc này liên quan trực tiếp tới người Việt

Theo số liệu được công bố về năm 2023, trong khoảng 116.000 sinh viên nước ngoài tại Đài Loan thì người Việt Nam chiếm 38,5% — nhóm đông nhất, vượt xa Indonesia và Malaysia.

Nói cách khác: khi chương trình này có vấn đề, người Việt là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất.

Không phải chương trình nào cũng xấu

Cần nói rõ để gia đình không hiểu lệch: không phải cứ “vừa học vừa làm” là lừa đảo.

Rất nhiều trường kỹ thuật Đài Loan có chương trình thực tập doanh nghiệp đàng hoàng, sinh viên học thật và làm thật, ra trường có việc tốt. Vấn đề nằm ở chỗ gia đình không có cách phân biệt — và một số trung tâm môi giới cố tình không nói rõ.

7 câu hỏi phải hỏi trước khi ký

Đây là bộ lọc gia đình có thể tự dùng. Nếu bên tư vấn né tránh bất kỳ câu nào, hãy dừng lại.

1. Trường này có đang bị Bộ Giáo dục Đài Loan hạn chế tuyển sinh không? Yêu cầu bên tư vấn cho xem tên trường bằng tiếng Hoa, rồi tự tra trên trang của Bộ Giáo dục Đài Loan.

2. Một tuần con tôi lên lớp mấy ngày, làm việc mấy ngày? Đòi con số cụ thể bằng văn bản. Nếu lên lớp dưới 3 ngày một tuần, hãy đặt dấu hỏi lớn.

3. Làm ở đâu, làm việc gì, ai trả lương? Tên nhà máy, địa chỉ, ngành nghề. Nếu chỉ nói “doanh nghiệp đối tác” chung chung — đó là dấu hiệu xấu.

4. Mức lương bao nhiêu, trừ những khoản gì? Hỏi rõ tiền ăn, tiền ở, tiền xe đưa đón, phí môi giới có bị trừ vào lương không.

5. Tổng số tiền gia đình phải nộp là bao nhiêu, nộp cho ai? Yêu cầu bảng kê từng khoản. Cảnh giác với khoản “phí dịch vụ” lớn nộp bằng tiền mặt không hoá đơn.

6. Nếu con tôi muốn dừng giữa chừng thì sao? Có phải đền hợp đồng không? Đền bao nhiêu? Hộ chiếu do ai giữ?

7. Cho tôi nói chuyện với một sinh viên Việt Nam đang học ở đó. Đây là câu hỏi lọc mạnh nhất. Chương trình đàng hoàng sẽ sẵn sàng kết nối.

Ba dấu hiệu đỏ — gặp là dừng ngay

Quy định làm thêm hợp pháp — con số gia đình cần nhớ

Sinh viên quốc tế tại Đài Loan:

• Được làm thêm tối đa 20 giờ mỗi tuần trong kỳ học
• Kỳ nghỉ đông và nghỉ hè được làm nhiều hơn
• Bắt buộc phải xin giấy phép làm thêm trước khi đi làm

Nếu một chương trình yêu cầu con làm nhiều hơn 20 giờ một tuần trong kỳ học, đó là dấu hiệu chương trình đang đi ngược quy định — và người chịu rủi ro là con, không phải người môi giới.

Cách chúng tôi làm

Chúng tôi không tư vấn các chương trình mà chúng tôi không tự kiểm tra được lịch học, nơi làm việc và điều khoản hợp đồng.

Nếu gia đình đang cầm trên tay một bộ hồ sơ từ nơi khác và không chắc, gửi cho chúng tôi xem giúp — miễn phí, kể cả khi gia đình không dùng dịch vụ của chúng tôi. Đọc giúp một bộ hợp đồng mất 30 phút, nhưng có thể cứu 4 năm của một đứa trẻ.

---

Bài viết dựa trên thông tin công bố của Bộ Giáo dục Đài Loan và các bài điều tra của báo chí Đài Loan, VnExpress International, CommonWealth Magazine và Rest of World. Chúng tôi không nêu tên trường cụ thể trong bài để tránh thông tin lỗi thời — danh sách trường bị hạn chế tuyển sinh thay đổi theo từng đợt xử lý, gia đình hãy tra trực tiếp trên trang Bộ Giáo dục Đài Loan hoặc hỏi chúng tôi.